Başvuruların büyük çoğunluğu esas incelemesine geçilmeden, kabul edilemezlik kararıyla sonuçlanmaktadır. Bunun başlıca sebepleri; süre aşımı, başvuru yollarının tüketilmemiş olması ve başvurunun kanun yolu şikâyeti niteliğinde kalmasıdır. Bu nedenle başvurunun teknik olarak doğru kurgulanması, içeriği kadar önemlidir.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Şartları
- İhlal edilen hak, hem Anayasa’da hem AİHS’te güvence altında olmalıdır. Anayasa Mahkemesi’nin yetkisi, bu ortak koruma alanıyla sınırlıdır. Örneğin mülkiyet hakkı, adil yargılanma hakkı, kişi hürriyeti ve güvenliği, ifade özgürlüğü, özel hayatın gizliliği bu kapsamdadır.
- İhlal bir kamu gücü işlem, eylem veya ihmalinden kaynaklanmalıdır. Özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar doğrudan başvuruya konu olmaz; ancak devletin pozitif yükümlülüğünü yerine getirmemesi başvuru sebebi olabilir.
- Başvurucu güncel ve kişisel olarak mağdur olmalıdır. Soyut norm denetimi veya başkası adına şikâyet (actio popularis) mümkün değildir.
- Olağan kanun yolları tüketilmiş olmalıdır. İstinaf ve temyiz gibi etkili başvuru yollarının kullanılmış olması gerekir.
- Süre içinde başvurulmalıdır.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Süresi: 30 Gün
Başvuru süresi 30 gündür. Süre, başvuru yollarının tüketildiği ve buna gerek yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre hak düşürücüdür ve uzatılamaz. Yalnızca mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeretin belgelenmesi hâlinde, engelin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde başvuru yapılabilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan hata, sürenin kararın verildiği tarihten değil tebliğ edildiği tarihten başladığının gözden kaçırılması veya nihai kararın hangisi olduğunun yanlış belirlenmesidir. Karar düzeltme gibi etkili sayılmayan bir yola başvurulması, süreyi durdurmaz.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Yapılamayacak Hâller
- Yasama işlemleri (kanunlar) ve düzenleyici idari işlemler aleyhine,
- Anayasa Mahkemesi kararları aleyhine,
- Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler aleyhine,
- Yalnızca kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlar (delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumu, sonucun hatalı olduğu iddiası) hakkında,
- Açıkça dayanaktan yoksun ve anayasal önemden yoksun başvurular.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvuru; Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan, mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla, resmî başvuru formu kullanılarak yapılır. Formda bulunması gerekenler:
- Başvurucunun kimlik ve iletişim bilgileri, vekil varsa vekâletname,
- İhlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem veya ihmalin açıklanması,
- İhlal edildiği ileri sürülen Anayasa maddeleri ve karşılık gelen AİHS hükümleri,
- Tüketilen başvuru yolları ve nihai kararın tebliğ tarihi,
- Başvuru yolu tüketilmemişse gerekçesi,
- Tazminat talebi varsa tutarı ve dayanağı,
- İlgili karar örnekleri ve başvuru harcının yatırıldığına dair belge.
Eksik veya usulüne uygun olmayan başvurularda Mahkeme 15 günlük süre vererek eksikliğin giderilmesini ister; giderilmezse başvuru reddedilir.
Tedbir Talebi
Başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunması hâlinde, Anayasa Mahkemesi tedbir kararı verebilir. Uygulamada sınır dışı etme (geri gönderme), ağır hastalık nedeniyle infazın durdurulması ve tutukluluk koşullarına ilişkin taleplerde başvurulan bu yol, başvuruyla birlikte veya sonrasında istenebilir.
İnceleme ve Sonuç
Başvuru önce kabul edilebilirlik yönünden incelenir. Kabul edilebilir bulunan başvurular esas yönünden incelenir ve şu kararlardan biri verilir:
- İhlal kararı: Mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yapılması gerekenlere hükmeder. Genellikle yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.
- Tazminat: Yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açma yolu gösterilebilir.
- İhlal olmadığı kararı ya da kabul edilemezlik kararı.
İhlal kararı üzerine yapılan yeniden yargılamada, ilgili mahkeme ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde karar vermek zorundadır. Kesinleşmiş ceza dosyalarında bu, çoğu zaman infazın seyrini de etkiler; bu konuda infaz hukuku sayfamıza bakabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolunun sonuç doğurması, ihlal kararının yerel mahkemede doğru biçimde uygulanmasına bağlıdır.
AİHM ile İlişkisi
AİHM, Türkiye bakımından bireysel başvuruyu etkili bir iç hukuk yolu saymaktadır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi’ne başvurulmadan yapılan AİHM başvuruları, iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez bulunur. AYM kararının tebliğinden itibaren AİHM’e başvuru için 4 aylık süre işlemeye başlar. Ayrıntılar için insan hakları hukuku ve AİHM başvuruları sayfamızı inceleyiniz.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Hizmetlerimiz
- Kararınızın bireysel başvuruya elverişli olup olmadığının değerlendirilmesi,
- Başvuru süresinin ve tüketilmesi gereken yolların tespiti,
- Başvuru formunun Anayasa Mahkemesi içtihadına uygun biçimde hazırlanması,
- Adil yargılanma, kişi hürriyeti, mülkiyet ve ifade özgürlüğü ihlal iddialarının yapılandırılması,
- Tedbir talebi başvuruları,
- Eksiklik yazılarına süresinde cevap verilmesi,
- İhlal kararı sonrası yeniden yargılama sürecinin takibi,
- Sonrasında AİHM başvurusunun hazırlanması.
Bireysel başvuruda başarı, çoğunlukla ihlalin hangi hak kapsamında ve hangi içtihada dayanılarak anlatıldığına bağlıdır. Nihai karar elinize ulaştığı anda 30 günlük süre işlemeye başladığından, değerlendirmenin gecikmeden yapılması gerekir. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru dosyalarınızda kararınızı inceleyerek başvurunun elverişli olup olmadığını ve hangi hak ihlalinin ileri sürüleceğini birlikte belirliyoruz.
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süresi kaç gündür?
Başvuru yollarının tüketildiği ve buna gerek yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gündür. Bu süre hak düşürücüdür; yalnızca mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeretin belgelenmesi hâlinde, engelin kalkmasından itibaren 15 gün içinde başvuru yapılabilir.
Bireysel başvuru için hangi şartlar aranır?
Anayasa’da güvence altına alınan ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir temel hakkın kamu gücü işlemiyle ihlal edilmiş olması, başvurucunun bu ihlalden kişisel ve güncel olarak mağdur olması ve olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
Hangi konularda bireysel başvuru yapılamaz?
Yasama işlemleri, düzenleyici idari işlemler ve Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler aleyhine bireysel başvuru yapılamaz. Ayrıca yalnızca kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlar (delil değerlendirmesi, hukuk kurallarının yorumu) bireysel başvuruya konu olamaz.
İhlal kararı verilirse ne olur?
Anayasa Mahkemesi ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yapılması gerekenlere hükmeder. Genellikle yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir; yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde ise başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir.
Bireysel başvuru AİHM başvurusunu engeller mi?
Hayır, aksine zorunlu bir aşamadır. AİHM, Türkiye bakımından bireysel başvuruyu etkili bir iç hukuk yolu saymaktadır; bu nedenle AYM’ye başvurmadan yapılan AİHM başvuruları iç hukuk yolları tüketilmediği gerekçesiyle reddedilir.
Bireysel Başvuru İçin 30 Günlük Süreyi Kaçırmayın
Nihai karar elinize ulaştığı andan itibaren başvuru süresi işlemeye başlar; bu süre uzatılamaz.
- Telefon: 0553 233 61 86
- E-posta: avfatihgokce@gmail.com
- Adres: Kızılay, Şht. Adem Yavuz Sk. No:4 D:26, 06420 Çankaya / Ankara
Av. Fatih Gökçe
Gökçe Avukatlık Bürosu