Soruşturma ve kovuşturma, ceza yargılamasının birbirini izleyen iki temel aşamasıdır. Suç şüphesinin öğrenilmesiyle savcılık eliyle başlayan soruşturma, iddianamenin kabulüyle sona erer; bu andan itibaren dosya mahkemeye geçer ve kovuşturma aşaması başlar. Bu sayfada, bir şikâyet ya da ihbarla başlayan sürecin hükmün kesinleşmesine kadar hangi adımlardan geçtiğini sıra ile açıklıyoruz.
Sürecin hangi aşamasında olduğunuzu bilmek, hangi hakkı ne zaman kullanabileceğinizi de belirler. Soruşturma aşamasında gizlilik kuraldır ve dosyaya erişim sınırlanabilirken, kovuşturma aşamasında aleniyet ve doğrudan doğruyalık ilkeleri geçerlidir.
1. Soruşturma ve Kovuşturma Sürecinde Soruşturma Aşaması
Soruşturmanın başlaması
Savcılık; şikâyet, ihbar veya suçun başka bir yolla öğrenilmesi üzerine soruşturma başlatır. Şikâyete bağlı suçlarda (hakaret, basit yaralama, konut dokunulmazlığını ihlal gibi) fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde şikâyet edilmemesi hâlinde soruşturma yapılamaz.
İfade ve sorgu
Şüphelinin kolluk veya savcılık tarafından dinlenmesine ifade alma, hâkim veya mahkeme tarafından dinlenmesine sorgu denir. Her iki hâlde de kimlik tespiti yapılır, isnat edilen suç bildirilir, müdafi hakkı hatırlatılır ve susma hakkı olduğu açıklanır. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, şüpheli veya sanık tarafından hâkim ya da mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
Dikkat: Usulüne uygun çağrıya rağmen ifadeye gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir; bu durum ayrıca kaçma şüphesi olarak yorumlanabilir. Davete avukatınızla birlikte icabet etmek genellikle en doğru yoldur.
Koruma tedbirleri
Soruşturma sırasında arama, el koyma, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, iletişimin denetlenmesi ve teknik takip gibi tedbirlere başvurulabilir. Bu tedbirlerin her biri hâkim kararı (gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı yazılı emri) ile uygulanır ve her birine ayrı ayrı itiraz edilebilir. Gözaltı ve tutuklamaya ilişkin ayrıntılar için Ankara ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz. Koruma tedbirleri, soruşturma ve kovuşturma aşamalarının her ikisinde de gündeme gelebildiğinden, itiraz hakkının hangi mercie ve hangi sürede kullanılacağı dosyanın bulunduğu evreye göre değişir.
Soruşturmanın sonuçlanması
Savcılık, toplanan delillere göre iki karardan birini verir:
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik): Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe oluşmadığında verilir. Karara karşı, tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
- İddianame: Yeterli şüphe bulunması hâlinde düzenlenir. Mahkeme iddianameyi 15 gün içinde inceler; kabul ederse kovuşturma başlar, iade ederse eksikliklerin giderilmesi istenir.
Ayrıca uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya, iddianame düzenlenmeden önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Uzlaştırma, soruşturma ve kovuşturma zincirinin daha ilk halkasında dosyanın kapanmasını sağlayabildiği için ihmal edilmemesi gereken bir imkândır.
2. Soruşturma ve Kovuşturma Sürecinde Kovuşturma Aşaması
Tensip ve duruşma hazırlığı
İddianamenin kabulüyle mahkeme tensip zaptı düzenler; duruşma günü belirlenir, tanıklar çağrılır ve iddianame sanığa tebliğ edilir. Sanık, duruşma gününden önce savunmasını ve delil listesini sunabilir.
Duruşma
Duruşmada sırasıyla sanığın sorgusu yapılır, deliller ortaya konulur, tanıklar dinlenir ve bilirkişi raporları tartışılır. Her delil bakımından taraflara diyeceklerini sorma zorunluluğu vardır. Delillerin tartışılmasından sonra savcı esas hakkında mütalaasını verir; ardından katılan ve sanık müdafiine esas hakkında savunma için söz verilir. Son söz her zaman sanığındır; bu kurala uyulmaması tek başına bozma sebebidir.
Hüküm
Yargılama sonunda mahkeme; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi veya düşmesi kararlarından birini verir. Mahkûmiyet hâlinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ve seçenek yaptırımlara çevirme ihtimalleri ayrıca değerlendirilir. Hüküm, soruşturma ve kovuşturma boyunca toplanan delillerin bütünü üzerine kurulduğundan, ilk aşamada yapılan usul hatalarının sonuca etkisi bu noktada ortaya çıkar.
3. Soruşturma ve Kovuşturma Sonrası Kanun Yolları
- İtiraz: Hâkimlik kararlarına ve kanunun öngördüğü hâllerde mahkeme kararlarına karşı, öğrenmeden itibaren 7 gün içinde yapılır.
- İstinaf: Yerel mahkeme hükümlerine karşı 7 gün içinde bölge adliye mahkemesine başvurulur. Hem maddi olay hem hukuki denetim yapılır; gerekirse yeniden yargılama yapılarak karar verilir.
- Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde Yargıtay’a başvurulur. Yalnızca hukuka aykırılık denetimi yapılır.
Hüküm kesinleştiğinde dosya infaz savcılığına gönderilir ve süreç infaz hukuku alanına geçer. Kesinleşmiş kararlar bakımından ayrıca Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu yolu değerlendirilmelidir.
Soruşturma ve Kovuşturma Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
- İlk ifadeyi müdafi olmadan vermek ve tutanağı okumadan imzalamak,
- Takipsizlik kararına 15 günlük süre içinde itiraz etmemek,
- Lehe delillerin toplanmasını talep etmemek (kamera kaydı, HTS, banka kaydı gibi kayıtların saklama süresi sınırlıdır),
- Duruşmalara katılmamak ve bilirkişi raporuna süresinde itiraz etmemek,
- İstinaf dilekçesinde gerekçe göstermeyip yalnızca “kararı temyiz ediyorum” demek,
- Tebligat adresini güncellememek ve kararı öğrenmeden sürelerin geçmesine yol açmak.
Soruşturma ve Kovuşturma Süreçlerinde Sunduğumuz Hizmetler
- Şikâyet ve suç duyurusu dilekçelerinin hazırlanması,
- Kolluk ve savcılık ifadelerinde müdafi/vekil olarak hazır bulunma,
- Koruma tedbirlerine itiraz ve tahliye talepleri,
- Takipsizlik kararlarına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz,
- Kovuşturma aşamasında sanık müdafiliği ve katılan vekilliği,
- Bilirkişi raporlarına itiraz ve ek rapor talepleri,
- Uzlaştırma görüşmelerinde temsil,
- İstinaf ve temyiz başvurularının hazırlanması ve takibi.
Bir ceza dosyasında hangi aşamada olduğunuzu ve elinizdeki sürenin ne kadar olduğunu doğru tespit etmek, savunmanın ilk şartıdır. Diğer çalışma alanlarımız için Gökçe Avukatlık Bürosu ana sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin tamamında, dosyanızın aşamasına uygun bir savunma planı hazırlayarak yanınızda oluyoruz.
Soruşturma ve kovuşturma süreçleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma ve kovuşturma arasındaki fark nedir?
Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen ve savcılık tarafından yürütülen aşamadır. Kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren, mahkeme önündeki yargılama aşamasıdır.
Takipsizlik kararına nasıl itiraz edilir?
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde kararı veren savcılığın bağlı olduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde hangi delillerin toplanmadığı somut biçimde gösterilmelidir.
İfadeye çağrıldım, gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrıya rağmen gelmeyen şüpheli hakkında zorla getirme kararı verilebilir. Çağrıya uymamak ayrıca kaçma şüphesi olarak değerlendirilebileceğinden, avukatınızla birlikte davete icabet etmek genellikle daha doğrudur.
Tutuklamaya itiraz süresi nedir?
Tutuklama kararına karşı kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir. Ayrıca tutukluluk hâli soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle resen incelenir ve her aşamada tahliye talebinde bulunulabilir.
Duruşmaya katılmak zorunlu mu?
Kural olarak sanığın hazır bulunmadığı duruşmada yargılama yapılamaz. Ancak sanık sorgusu yapılmışsa ve mahkeme gerekli görmezse, sanığın yokluğunda duruşmaya devam edilebilir; bu hâllerde müdafinin duruşmalara katılımı savunmanın sürekliliği açısından önem taşır.
Soruşturma veya Dava Dosyanız İçin Hukuki Destek Alın
İfade davetiyesi, iddianame veya duruşma günü elinize ulaştıysa dosyanızın bir an önce incelenmesi gerekir.
- Telefon: 0553 233 61 86
- E-posta: avfatihgokce@gmail.com
- Adres: Kızılay, Şht. Adem Yavuz Sk. No:4 D:26, 06420 Çankaya / Ankara
Av. Fatih Gökçe
Gökçe Avukatlık Bürosu