İş göremezlik tazminatı, bir kaza ya da hastalık sonucu çalışma gücünü kaybeden kişinin bu kayıptan doğan gelir zararının karşılanmasıdır. Hukukumuzda iki ayrı biçimde ele alınır: iyileşme süresince oluşan geçici iş göremezlik ve tedavi sonrasında kalıcı hâle gelen sürekli iş göremezlik. Bu tazminat hem iş kazası ve meslek hastalığı hem de trafik kazası dosyalarının en önemli kalemidir.
Tazminatın tutarını belirleyen en kritik belge maluliyet raporudur. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı, raporun yanlış mevzuata göre veya tedavi tamamlanmadan alınması nedeniyle uzamakta ya da düşük tazminatla sonuçlanmaktadır.
Geçici İş Göremezlik Tazminatı
Kaza veya hastalık sonrası tedavi ve iyileşme süresince çalışılamamasından doğan gelir kaybıdır. Bu dönemde iki ayrı hak gündeme gelir:
- SGK geçici iş göremezlik ödeneği: İstirahatli olunan günler için Kurum tarafından ödenir. İş kazası ve meslek hastalığında ilk günden itibaren; hastalık hâlinde ise üçüncü günden itibaren ödenir. Tutar, yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisidir.
- Karşılanmayan zarar: Kurum ödeneği gerçek gelir kaybının tamamını karşılamaz. Aradaki fark, kusurlu işverenden ya da kazaya sebep olan üçüncü kişiden ayrıca talep edilebilir.
Geçici iş göremezlik süresi, doktor raporlarındaki istirahat günleri ve adli tıp değerlendirmesiyle belirlenir. Bu döneme ilişkin bakıcı gideri, refakatçi masrafı ve ulaşım giderleri de talep edilebilir.
Sürekli İş Göremezlik Tazminatı ve Maluliyet
Maluliyet raporu
Sürekli iş göremezlik, tedavi tamamlandıktan sonra vücutta kalıcı olarak kalan işlev kaybının kişinin çalışma gücünü ömür boyu azaltmasıdır. Oran, yetkili sağlık kuruluşlarından (üniversite ve eğitim-araştırma hastaneleri, Adli Tıp Kurumu) alınacak maluliyet raporuyla belirlenir.
En kritik nokta: Maluliyet raporu, olay tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre düzenlenmelidir. Yanlış yönetmeliğe göre alınan raporlar mahkemece kabul edilmemekte, dosya yeniden rapor için gönderilmekte ve süreç yıllarca uzamaktadır. Ayrıca rapor, tedavi tamamlanmadan alınmamalıdır.
İş göremezlik tazminatı hesaplama yöntemi
Sürekli iş göremezlik tazminatı, aktüerya bilirkişisi tarafından şu unsurlara göre hesaplanır:
- Gelir: Zarar görenin olay tarihindeki net kazancı. Geliri belgelenemeyenler için asgari ücret esas alınır. Meslek odası kayıtları ve emsal ücret araştırması gelirin yükseltilmesini sağlayabilir.
- Maluliyet oranı: Raporda belirlenen yüzde.
- Çalışma dönemleri: Emeklilik yaşına kadar aktif dönem, sonrasında bakiye ömrün sonuna kadar pasif dönem (pasif dönem asgari ücret üzerinden hesaplanır).
- Bakiye ömür: Güncel TRH 2010 yaşam tablosuna göre belirlenir.
- Kusur oranı: Hesaplanan tutardan zarar görenin kendi kusuru oranında indirim yapılır.
- Mahsup: SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri ve sigorta şirketince yapılan ödemeler düşülür.
İş Kazalarında İş Göremezlik Tazminatı
İşveren, işçinin sağlığını korumak için gerekli tüm tedbirleri almakla yükümlüdür ve bu yükümlülüğe aykırılıktan kusuru oranında sorumlu olur. İş kazası dosyalarında dikkat edilmesi gereken hususlar:
- Kazanın SGK’ya bildirilmesi: İşveren, iş kazasını 3 iş günü içinde Kuruma bildirmek zorundadır. Bildirilmemişse, kazanın iş kazası olduğunun tespiti davası açılır.
- Zorunlu arabuluculuk yoktur: İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları ile rücu davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılabilir.
- Zamanaşımı 10 yıldır: İş kazasından doğan tazminat talepleri sözleşmeye aykırılık esasına dayandığından 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
- Görevli mahkeme iş mahkemesidir.
Diğer işçilik alacaklarınız için Ankara iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Trafik Kazalarında İş Göremezlik Tazminatı
- Talep, kusurlu sürücü ve işletenin yanı sıra zorunlu trafik sigortacısına da yöneltilir,
- Sigortacıya karşı dava öncesinde yazılı başvuru ve arabuluculuk zorunludur,
- Zamanaşımı kural olarak 2 yıl / 10 yıl; kaza suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı uygulanır,
- Sigortacıya karşı davalar asliye ticaret, sürücü ve işletene karşı davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Kazadan doğan diğer talepler için trafik kazası tazminat davaları sayfamıza bakabilirsiniz.
Belirsiz Alacak Davası
Maluliyet oranı dava açılırken henüz belli değilse, zararın tam olarak hesaplanması mümkün olmadığından belirsiz alacak davası açılabilir. Bu yol, bilirkişi raporu geldikten sonra talep sonucunun harç ve zamanaşımı riski olmaksızın artırılmasına imkân tanır. Doğru dava türünün seçilmesi, hem hak kaybını hem gereksiz harç yükünü önler. Maluliyet oranı henüz belirlenmemişken talep edilen iş göremezlik tazminatı bakımından bu dava türü, zamanaşımını da kesmesi nedeniyle ayrıca önem taşır.
Manevi Tazminat
Bedensel zarara uğrayan kişi, duyduğu acı ve yaşam kalitesindeki düşüş için manevi tazminat isteyebilir. Ağır bedensel zarar hâllerinde yaralananın yakınları da kendi adlarına talepte bulunabilir. Manevi tazminat, SGK ödemeleri ve sigorta ödemeleriyle mahsup edilmez; ayrıca hükmedilir.
İş Göremezlik Tazminatı Dosyalarında Hizmetlerimiz
- Maluliyet raporu sürecinin yönetimi ve doğru mevzuata göre rapor alınması,
- Kusur ve hesap bilirkişi raporlarının denetlenmesi ile itiraz dilekçelerinin hazırlanması,
- İş kazası tespiti ve hizmet tespiti davaları,
- Sürekli ve geçici iş göremezlik ile bakıcı gideri taleplerinin dava edilmesi,
- Manevi tazminat davaları,
- SGK’ya karşı gelir bağlanması ve rücu süreçlerinin takibi,
- Sigorta şirketine başvuru ve Sigorta Tahkim Komisyonu süreçleri,
- Hükmedilen tazminatın icra yoluyla tahsili.
Maluliyet dosyalarında sonucu belirleyen, çoğu zaman davanın kendisi değil rapor sürecinin doğru yönetilmesidir. Tedaviniz devam ediyorsa dahi, dosyanızın erken aşamada değerlendirilmesi delil kaybını önler. Tazminat hukukunun genel esasları için maddi ve manevi tazminat davaları sayfamızı inceleyebilirsiniz. İş göremezlik tazminatı taleplerinizde rapor sürecinden aktüerya hesabının denetimine kadar dosyanın tamamını yürütüyoruz.
İş göremezlik tazminatı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Geçici ve sürekli iş göremezlik arasındaki fark nedir?
Geçici iş göremezlik, tedavi ve iyileşme süresince çalışamamaktan doğan gelir kaybını ifade eder. Sürekli iş göremezlik ise tedavi tamamlandıktan sonra vücutta kalıcı olarak kalan işlev kaybının, kişinin çalışma gücünü ömür boyu azaltmasıdır.
Maluliyet oranı nasıl belirlenir?
Tedavi tamamlandıktan sonra yetkili sağlık kuruluşlarından alınacak maluliyet raporu ile belirlenir. Rapor, olay tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre düzenlenmelidir; yanlış yönetmeliğe göre alınan raporlar mahkemece kabul edilmemekte ve süreç uzamaktadır.
Tazminat nasıl hesaplanır?
Zarar görenin kaza tarihindeki net geliri, maluliyet oranı, aktif ve pasif çalışma dönemleri ile güncel yaşam tablosu (TRH 2010) esas alınarak aktüerya bilirkişisince hesaplanır. Geliri belgelenemeyenler için asgari ücret esas alınır ve kusur oranı hesaptan düşülür.
SGK’dan ödenek almak dava hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ödeneği ve bağlanan gelirler, hesaplanan tazminattan mahsup edilir; ancak karşılanmayan zarar kısmı için işveren veya kusurlu üçüncü kişiden tazminat istenebilir. Manevi tazminat ise mahsuba tabi değildir.
İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin rücu davaları, zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır; doğrudan dava açılabilir.
Maluliyet Dosyanız İçin Hukuki Destek Alın
Maluliyet raporunun doğru mevzuata göre alınması, tazminatın tutarını doğrudan belirler.
- Telefon: 0553 233 61 86
- E-posta: avfatihgokce@gmail.com
- Adres: Kızılay, Şht. Adem Yavuz Sk. No:4 D:26, 06420 Çankaya / Ankara
Av. Fatih Gökçe
Gökçe Avukatlık Bürosu